تبلیغات

رتبه سنج گوگل

رتبه سنج گوگل

مقالات علوم دامی - افلاتوكسین ها
 
مقالات علوم دامی

افلاتوكسین ها

  AFLATOXINS

مقدمه :

افلاتوكسین ها سمومی هستند كه بوسیله تعدادی از قارچ ها كه برروی خوراك دام ومواد غذائی رشد می كنند،تولید شده ومی توانند بیماری افلاتوكسیكوزیس را درحیوانات اهلی وانسان ایجاد كنند .در مورد این سموم وبیماری های حاصله در سراسر جهان تحقیقات زیادی صورت گرفته است .

عوامل محیطی مختلفی برروی تولید افلاتوكسین دخالت دارند از این رو شدت آلودگی بستگی به موقعیت جغرافیائی ، شیوه كشاورزی ،حساسیت محصولات كشاورزی قبل از درو،پروسه تهیه مواد غذائی ووضعیت انبار محصولات دارد.

افلاتوكسین ها نسبت به سایر سموم قارچی به علت اثرات سرطان زائی وایجاد مسمومیت حاد از اهمیت بیشتری برخوردارهستند.بسیاری از كشورهابا توجه به داشتن آلودگیهای قارچی در مواد غذائی ومحصولات كشاورزی با تصویب قوانین ومقررات ویژه ای توانسته اند بهداشت وسلامتی مواد غذائی تولیدی خود را تامین نمایند.(7)

تاریخچه :

در سال 1960 بیش از صد هزار بوقلمون جوان در كشور انگلیس در اثر یك بیماری جدید تحت عنوان بیماری TURKEY X  در عرض چند ماه ا زبین رفتند.محققین پس ار مطالعات وبررسیهای دقیق دریافتند كه بیماری تنها محدود به بوقلمون نشده ودر جوجه اردكها وبلدرچین های جوان منجر به تلفات سنگینی شده است ،همچنین به این نتیجه رسیدندكه عامل بیماری از طریق تغذیه با بادام زمینی (1)برزیلی به طیور مزبور منتقل وباعث مرگ ومیر آنها شده است .سرانجام بعد از آزمایشات متعددمشخص گردید كه خوراك مورد نظر بر اثر آلودگی با نوعی سم كه منشا قارچی دارد باعث تلفات طیور گردیده لذا در سال 1961 قارچ تولیدكننده بیماری را ASPERGILUS .FLAYUS وسم حاصله را AFLATOXIN نامگذاری كردند .كشف این سموم موجب شد كه مسئولین امر به زیانهای حاصله از سموم قارچی به عنوان عامل آلوده كننده مواد غذائی وایجاد بیماری وحتی مرگ در انسان وحیوانات توجه بیشتری بنمایند.(7)

در پائیز 1974 بیماری افلاتوكسیكوزیس در دو ایالت شمالی و150 روستای كشور هند اتفاق افتاد كه در این همه گیری 397 نفر بیمار شدند كه از این تعداد 108 نفر جان باختند . در سال 1982 بیماری مزبور در كشور كنیا مشاهده گردید .

1-BRAZILIAN PEANUT                                                                        

 

در سال 1983  AUTRUP وهمكاران برای اندازه گیری افلاتوكسین در ادرار از روش SYNCHRONOUS FLURECENCE SPECTROSCOPY استفاده كردند.

در سال 1986 WILD وهمكاران روشهای ارزیابی سیستم ایمنی راكه دارای حساسیت قابل توجهی است ،برای تعیین میزان افلاتوكسین در مایعات بدن انسان بكار بردند .

درسال 1988 IARC(1) افلاتوكسین B1 را در لیست مواد سرطانزای انسانی قرار داد .( 11و1)

براساس گزارشات سازمان غذا وكشاورزی سازمان ملل متحد  (FAO) هرساله میلیونها تن مواد غذائی در اثر آلودگی با مایكوتوكسین ها ازبین می رود لذا در سال 1988 برنامه ریزیها ی زیادی همراه با كارگاههای آموزشی برای كنترل بهداشتی مواد غذائی در سرتاسر دنیا صورت گرفت (4).

درسال 1990 بنابه گزارش مركز كنترل بیماریها(2) در كشور آمریكا عامل ایجاد بسیاری از موارد مسمومیت های غذائی ،میكربها وقارچهای بیماریزا بوده اند.

از سال 1990 روش TLC به عنوان یكی از روشهای متداول جداسازی افلاتوكسین مورد توجه بوده وبه منظور تشخیص وتعیین مقادیر كمی افلاتوكسین به كاررفته است .در این روش میزان سم  بر حسب NG/G گزارش می شود.(7)

افلاتوكسین ها:

افلاتوكسین ها ، مایكوتوكسین ها ئی هستند كه توسط دونوع كپك به نامهای ASPERGILUS.FLAVOUS و ASPERGILUS.PARASITICUS ایجاد می شوند .در كلمه  AFLATOXIN حروف A و F  به ترتیب نماینده جنس قارچ یا ASPERGILUSوگونه آن یا FLAVOUS می باشند كه با لغت  TOXIN تركیب شده است .(9و8).

مطالعات زیادی در مورد گونه های این قارچ شامل  ASPERGILUS.PARASITICUS و

ASPERGILUS.FLAVOUS و ASPERGILUS.NOMIUS و ASPERGILUS.NIGER در دانشگاههاومراكز تحقیقاتی جهان صورت پذیرفته است .براساس این مطالعات در طبیعت چهار نوع افلاتوكسین اصلی شامل B1و B2و G1و G2  ودونوع محصولات متابولیكی به نامهای M1و M2 وجود دارند كه می توانند خوراكهای دام وانسان همانند ذرت ،سورگوم ،گندم ،سویا ،كنجاله پنبه دانه ، بادام زمینی ، آجیل ها، خشكباررا آلوده سازند .( 14و9و7و2)

1-INTERNATIONAL AGENCY RESEARCH CANCER                       

2-CENTER CONTROL DISEASE                                                         

 

آفلاتوكسین های M1و M2 برای اولین بار از شیر دامهائی كه  با خوراك آلوده تغذیه شده بودند ، جدا شدند .(7و2) این سموم دارای ساختمان ملكولی مشابهی بوده ویك گروه از تركیبات اكسیژن دار هتروسیكلیك را تشكیل می دهند.(7)

 

افلاتوكسین های G2,B2 مشتقاتی از G1,B1 بوده وافلاتوكسین های M2,M1 به ترتیب از افلاتوكسین های B2,B1 حاصل می گردند وفرمول ملكولی آنها به شرح زیر است

B1=C17H12O6                               G1=C17H12O7

B2=C17H14O6                                G2=C17H14O7

 

چنانچه گاو شیری از خوراك دام آلوده به افلاتوكسین B  تغذیه نماید آنزیمهای موجود در كبد آن را به افلاتوكسین M  تبدیل كرده كه در شیر وادرار را دفع می شود.(6و4)

این سموم در شیر ، پنیر ،بادام زمینی ،تخم پنبه ،مغز بادام ،چاشنی ها، انجیر ودر انواع مختلف خوراكهای انسانی ودامی یافت شده وقابل اندازه گیری است گاهی تخم مرغ ومحصولات گوشتی به علت استفاده از خوراك آلوده ،آلودگی به افلاتوكسین را نشان می دهند . افلاتوكسین ها از مسائل مهم بهداشت عمومی به شمار می روند و می توانند در كلیه مراحل تولید، فرآوری ،حمل ونقل وذخیره به مواد غذائی آسیب برسانند .(7)

فاكتور هائی كه می توانند زمینه های لازم جهت رشد قارج وتولید افلاتوكسین را ایجاد نمایند شامل آلودگی محصولات كشاورزی قبل از درو،به تعویق افتادن زمان خشك كردن محصولات وبالابودن درصد رطوبت آن ،آفات نباتی وانباری ،شرایط نگهداری مواد غذائی در انبار(از نظر میزان در جه حرارت ورطوبت )می شوند.همچنین عواملی نظیر استرس ناشی از كمبود آب وخشكسالی ، باروری ضعیف گیاهان وتراكم زیاد آنهادر مزرعه ،وجود علفهای هرز ، افزایش درجه حرارت محیط در ازدیاد كپكها وتولید سم نقش دارند .(7و4و2)

حساسیت فردی حیوانات به سم افلاتوكسین به طور قابل توجهی متفاوت بوده وبه گونه ،سن ،جنس ،وتغذیه حیوان بستگی داشته به طوریكه حیوانات جوانتر دارای بیشترین حساسیت به این سم می باشند.

عواملی نظیر وضعیت تغذیه  ،وجود عوامل بیماریزامانند ویروس هپاتیت ویا آلودگی های انگلی در ایجاد بیماری در انسان نقش داشته ومواردی مانند محدودیت دسترسی به مواد غذائی ،فراهم بودن وضعیت محیطی مناسب جهت رشد قارچها ،نبود سیستم كنترلی ومراقبت بخصوص هنگامی كه انسان برای مدت طولانی در معرض دزهای كم سم قراردارد،می تواند موارد بروز بیماری را افزایش دهند.(7)

اثرات  سم آفلاتوكسین در بهداشت وسلامتی انسان وحیوان :

انسان بوسیله مصرف غذاهای آلوده در اثر رشد قارچها درمعرض خطرات ناشی ازسم قرار گرفته وچون جلوگیری از رشد قارچها در مواد غذائی آسان نیست بنابراین پیشگیری از بیماریهای قارچی در انسان وحیوان مشكل می باشد.

در بعضی از كشورهای جهان مانند تایوان ،اوگانداوهندوستان مواردی از بروز افلاتوكسیكوزیس انسانی در اثر مصرف غذاهای آلوده ،گزارش شده است امادر كشورهای توسعه یافته به دلیل وجود سیستم های كنترلی دقیق ،فروش مواد غذائی آلوده ممنوع بوده وبیماری به ندرت مشاهده می شود. (7)

علائم بالینی مشاهده شده در انسان شامل استفراغ ، دردناحیه شكم ،ضایعات حاد كبدمثل FATTY CHANGE، ادم ریوی ،لرزش عضلانی ،كوما،تشنج ومرگ همراه با ادم مغز ودرگیری اندامهائی نظیر كبد ،كلیه هاوقلب می باشد.(7و4و2)افلاتوكسین B1 از عوامل تراتوژنیك موتاژنیك وسرطانزای انسانی است (19و14و4و3)

اگر انسان روزانه برای مدت طولانی كمتر از 10 میكروگرم به ازرای هر كیلوگرم وزن بدن افلاتوكسین B1 دریافت نماید به عوارض زود گذر وموقتی مبتلا می شوداما چنانچه این میزان به 50 میكروگرم برسد اثرات بالینی مهمی رخ خواهد داد وتظاهرات اپیدمیولوژیكی اتفاق می افتد.(2) .

مطالعات انجام شده در آسیاوآفریقا نشان می دهد كه جیره های غذائی حاوی افلاتوكسین از عوامل ایجاد سرطان كبددر انسان هستند بنابراین محققین بیمارستانهاومراكز درمانی سراسر جهان در جستجووتلاش برای مشخص نمودن علل سرطان كبد می باشند.آنها پس از بررسهای زیادی پی برده اند كه افرادی كه در معرض فاكتورهای خطر مانند هپاتیت ،سیروز كبدی ،افلاتوكسین ها،پیری وعوامل ارثی قرار دارند احتمال ابتلا به سرطان كبد درآنها بیشتر است. فاكتورهای خطر عواملی هستند كه شانس ابتلا انسان را به یك بیماری افزایش می دهند.(18)

.علائم بالینی مشاهده شده در حیوانات شامل اختلال در دستگاه گوارش ،جلوگیری از فعالیت سیستم ایمنی ،كاهش تولید مثل ، افزایش ضریب تبدیل غذا ،كاهش شیر وتخم مرغ ،كم خونی ،یرقان وكاهش رشد می باشد.ایجاد سرطان توسط افلاتوكسین به طور گسترده مورد مطالعه قرار گرفته است وكبد اندام اصلی است كه در بیشتر گونه ها آسیب می بیند . نتایج حاصله از این مطالعات حاكی از آن است كه افلاتوكسین های B1 ،M1،G1 باعث ایجاد انواع سرطان در گونه های مختلف حیوانات می شوند. در حیواناتی كه تحت تاثیر افلاتوكسین قرار گرفته اند،اشتها كم شده تلفات ناشی از این سموم قابل مشاهده است (7و4) چنانچه میزان دریافتی افلاتوكسین در خوراك خوك بین 100-400PPB باشد ،میزان رشد كاهش می یابد .امااگرمیزان دریافتی بیش از 400PPB گرددضایعات كبدی ،خونریزی در اندامهای داخلی وحتی مرگ مشاهده خواهد شددر حلیكه علائم بالینی در گوساله وگاوهاوقتی ظاهر می شودكه به ترتیب میزان 150PPBو 600PPB افلاتوكسین را دریافت كرده باشند..

در شكل مزمن علاوه بر  ضایعات كبدی ،كاهش رشد ،كاهش راندمان تغذیه ،ضایعات كلیوی ،اختلال در متابولیسم پروتئین هاوچربی ها دیده شده ودر شكل حاد بیماری علائمی نظیر بی حالی ،درد ناحیه شكم ،اسهال ، RECTAL PROLAPSE وسرانجام مرگ مشاهده میشود.(17و5)

افلاتوكسین ها می توانند نكروز حاد ،سیروز وتومورهای كبدی ، را در گونه های مختلف حیوانی ایجاد كنند به عنوان مثال افلاتوكسین B1 در بسیاری از گونه ها شامل پستانداران ،پرندگان ، ماهیها   جوندگان سرطانزا می باشد.براساس تحقیقات بعمل آمده LD50 سم برای اكثر گونه ها                ./5-10MG/KGگزارش شده است .(1) افلاتوكسین ها در كبد حیوانات متابولیزشده وغلظت زیاد آن می تواند باعث بیماریهای كبدوسرانجام مرگ حیوان شود.امادر غلظتهای كم می تواند عوارض گوناگونی مانند ایجاد نواقص مادرزادی ،خونریزی در عضلات وكاهش فعالیتهای سیستم ایمنی را در بر داشته باشد.(19)

شرایط نمونه برداری :

نمونه گیری وآماده كردن نمونه ها جهت آزمایش از اهمیت ویژه ای برخوردار بوده در غیر اینصورت ممكن است در تشخیص افلاتوكسین اشتباهاتی رخ دهد .باتوجه به این موضوع طرحهای اختصاصی وگسترده ای جهت حذف این سموم وبعضی از مواد غذائی نظیر ذرت ،بادام زمینی وآجیل ها تدوین شده است . در نمونه گیری باید ابتدانمونه های اولیه از محموله های مورد نظر برداشت شده وپس از اینكه به طور كامل مخلوط شد،نمونه نهائی اخذ گردد..

تمام روشهای آزمایش شامل سه مرحله است :

1-    استخراج

2-    خالص سازی

3-    تعیین میزان سم

اخیرادر مرحله دوم ،توسط روش استخراج فاز جامد(1) ،مواد اضافی به منظورخالص سازی جداشده ودر مرحله آخر برروی عصاره حاصله آزمایشا ت  لازم انجام ومیزان سم مشخص می گردد.

آزمایشات_(2و3) TLC,LC از رایج ترین روشهای آزمایشگاهی برای تشخیص افلاتوكسین در مواد غذائی است .اما با توجه به اینكه این روشها پرزحمت ووقت گیر بوده واحتیاج به دانش وتجربه زیادی دارد وهمچنین ممكن است وجود ناخالصیهای حاصله در نتیجه آزمایش تاثیر بگذارد لذا امروزه روشهای آزمایشگاهی جدیدی كه براساس آنتی بادی های اختصاصی طراحی شده ،مورد استفاده قرار می گیرد. .این آزمایشات  شامل ELISA ,ICA,IMMUNE ASSAY،(4) ICAمی باشند وبراساس تركیب آنتی بادی ها وافلاتوكسین پی ریزی شده اند.(7)

در سالهای اخیر WILD و همكاران برای تعیین میزان افلاتوكسین B1 ازروش ELISA استفاده نموده وتوسط این روش وجود افلاتوكسین B1 را درنمونه های ادرار اخذ شده از انسان تائید كرده اند. آنها پس از آزمایشا ت متعدد نتیجه گرفتند كه وجود تركیب DNA وافلاتوكسین در ادرار باوجود این ماده در غذا هماهنگی داشته واندازه گیری آن در ادرار مناسب ترین روش برای اندازه گیری سموم مذكور در غذا وجیره می باشد.(7)

افلاتوكسین ها به طور غیر قابل اجتنابی خوراك دام وانسان را آلوده می سازند. سازمان غذا وداروی آمریكا ( FDA) در خصوص میزان مجاز افلاتوكسین ها در غذای انسان ودام به منظور حذف اجناس تقلبی وآلوده، دستورالعمل هائی را تدوین كرده است .این سازمان حداكثر میزان مجاز افلاتوكسین ها را در خوراك انسان ودام   20PPB ودر  شیرخام ./5PPB اعلام نموده است .(17و9و7) چنانچه میزان افلاتوكسین شیر خام كمتر از ./3PPB باشد در حد ایده آل می باشد.(12و11و5)

 

1-SOLID PHASE EXTRACTION                                                             

 

2-THIN LAYER CHROMATOGRAPHY                                              

3-LIQUID CHROMATOGRAPHY                                                         

4-IMMUNOAFFINITY COLUMN ASSAY                                           

 

 

حدكثر میزان مجاز افلاتوكسین در خوراك دام ویاشیر كه مخاطره ای برای انسان ایجاد نمی كند را ACTION LEVEL می نامند چنانچه به منظور كاهش میزان سم ،غذای آلوده به افلاتوكسین با غذای دیگری مخلوط شود به طوریكه میزان ALآن كمتر از 20PPB گردد،به دلیل تهدید سلامتی جامعه قابل استفاده برای گاو شیری نیست .همچنین اگر  AL شیر بیشتر از ./5PPB باشد قابل مصرف نبوده وباید معدوم گردد.(6).

 

روشهای خنثی سازی افلاتوكسین :

برای خنثی كردن ویا كاهش میزان سم افلاتوكسین روشهایی زیر  پیشنهاد گزدیده است.

1-    جداسازی فیزیكی

2-    غیر فعال كردن توسط حرارت

3-    پرتونگاری

4-    استخراج توسط حلال

5-    جذب از محلول

6-    غیر فعال كردن توسط میكربها

7-    تخمیر

.ازبین روشهای  یاد شده ،روشهای شیمیائی به عنوان استراتژی اصلی جهت خنثی سازی به كار می رود. مواد مختلف شیمیائی جهت غیر فعال كردن افلاتوكسین مورد آزمایش قرار گرفته اند.محققین پس از بررسی ومطالعه به این نتیجه رسیده اند كه بیشتراین مواد به دلیل ایجاد باقیمانده در مواد غذائی

،ایمنیت لازم راندارند.دربین این مواد آمونیاك وبی سولفیت سدیم اشكالات فوق را نداشته لذا جهت خنثی سازی ویا كاهش سم قابل استفاده می باشند.

تحقیقات اخیر نشان می دهد كه مواد مغذی موجود در جیره شامل پروتئین ها،چربی ها ،ویتامین ها ،عناصر كمیاب ،مواد افزودنی نظیر آنتی بیوتیكهاومواد نگهدارنده باعث كاهش اثرات سمی افلاتوكسین می گردد.لذا جهت خنثی كردن اثرات افلاتوكسین روشهای جدیدی مورد مطالعه قرار گرفته است كه در این روشها مواد جاذب غیر آلی كه به جاذبهای شیمیائی معروف هستند به جیره غذائی حیوانات اضافه می شوند.یكی از این مواد(1) HSCAS می باشد كه ضمن اتصال به ملكولهای افلاتوكسین ،آن را بی حركت كرده واز جذب آنها  توسط بدن جلوگیری می كند.(11و7و5)

1-HYDRATED SODIUM CALCIUM ALUMINOSILICATE                  

 

 

 

بر اساس بررسیهای صورت گرفته موادی مانندSODIUM ALUMINIUM SILICATES و BENTONITES می توانند با بعضی از افلاتوكسین ها متصل شده واز جذب آنها جلوگیری كنند. موادی مانندMOS) MANNAN OLIGO  SACHARIDES ) كه از سلولهای مخمر تولید مشوند ممكن است در كاهش اثرات سم تاثیر داشته باشند .به هرحال موادفوق به عنوان مواد افزودنی ضد افلاتوكسین در كشور آمریكا شناخته شده اند.(12و1)

 

زیانهای اقتصادی ناشی از افلاتوكسین :

زیانهای اقتصادی ناشی از آلوده شدن مواد غذائی وخوراك دام وطیور به افلاتوكسین ها شامل حسارات اقتصادی وارده به صنعت دامپرو.ری ،تلفات دام وطیور ،زیانهای وارده به محصولات كشاورزی ،شیوع بیماریهای دامی در دامداریها ومرغداریها ،ضعیف شدن سیستم ایمنی دامها ،كاهش رشد وتولید ،افزایش ضریب تبدیل مواد غذائی ،هزینه های برنامه ریزی جهت كاهش خطرات می گردد.

براساس گزارشات سازمان FAO سالیانه 20% از محصولات غذائی تولید شده در دنیا توسط سموم قارچی آلوده می شوند كه در این آلودگی افلاتوكسین ها سهم بیشتری نسبت به سایر سموم دارند .همچنین میزان زیانهای ناشی از حذف مواد غذائی آلوده وخسارات وارده به محصولات كشاورزی آمریكا در هر سال 100میلیون دلار اعلام شده است (7و4و3)

بر طبق بررسیهای بعمل آمده توسط CDC  (  CENTER DISEASE CONTROL ) و FDA 14-3 درصد از جمعیت آمریكاسالیانه به مسمومیت غذائی مبتلا می شوند كه از این تعداد تقریبا 9000نفر در سال در اثر مایكوتوكسین ها وباقیمانده های داروئی ،مواد شیمیائی كشاورزی وهورمونهای از بین می روند.

بنابر آنچه ذكر گردید در حال حاضر پیشگیری وخنثی كردن این سموم در خوراك دام وانسان از مسائل مهمی است كه صنایع غذائی دنیا باآن روبرو است وبایستی جهت حفظ بهداشت وسلامتی افراد جامعه با برنامه ریزیهای دقیق نسبت به حذف آنها از مواد غذائی اقدام نمود.

                                                                        

 

                                                                        تهیه و تنظیم: دكتر عمادالدین ادریسی

                                                                          كارشناس اداره كل دامپزشكی فارس

                                                                                                 اسفند 83

 

 

 

 

 

 

 

REFERENCE:

 

1- AFLATOXINS.US FOOD AND DRUG ADMINSTRATION FOOD BORN PATHOGENIC MICROORGANISM AND

 

2- AFLATOXICOSIS.AFLATOXINS ESSENTIAL DATA.1999

 

3-AFLATOXIN .PROPERTIES OF AFLATOXIN AND IT PRODUCTING FUNGI .REDDY .S.V AND FARID WALIYAR 2000

 

4-A FOCUS ON AFLATOXIN CONTAMINATION. ANDREW.M.HAMBLIN.UNIVERSITY OF ILLINOIS.1997-2001

 

5-AFLATOXIN IN MILK .SIMON KENYON. DECEMBER 2002

 

6-AFLATOXIN M1 IN MILK BY MICHAEL.P.CARLSON , RICHARD.J.GRANT .NEB FACTS,2002

نوع مطلب : علوم دامی، 
برچسب ها :

چهارشنبه 4 اردیبهشت 1387 :: نویسنده : حامد فرجی آیگانی


درباره وبلاگ

برای حمایت از ما روی تبلیغات كلیك كنید
مدیر وبلاگ : حامد فرجی آیگانی
نظرسنجی
نظر شما در مورد این وبسایت چیست ؟








برچسبها
جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :
Dictionary of Animal Science
مرکز پروژه های دانشجویی ایران